Stwierdzenie nieważności małżeństwa

Proces o orzeczenie nieważności małżeństwa nie jest tożsamy z procesem o "rozwód kościelny", "unieważnienie ślubu", czy "unieważnienie małżeństwa". Jedynym poprawnym określeniem – z punktu widzenia prawa kanonicznego – jest stwierdzenie nieważności małżeństwa. Procedura ta ma na celu wykazanie, że dane małżeństwo zostało nieważnie zawarte od samego początku. Mówiąc najprościej, cały proces polega na wykazaniu, iż związek małżeński w ogóle nie zaistniał, pomimo – na pierwszy rzut oka – udanego wesela.

"Rozwód kościelny" - dlaczego to pojęcie jest błędne?

Procedura mylnie określanego "unieważnienia małżeństwa kościelnego" różni się od tej, która jest przeprowadzana w przypadku rozwodu cywilnego. Nie ma tu publicznej rozprawy – strony i świadkowie przesłuchiwani są osobno, tylko w obecności sędziego i notariusza. Każdej ze stron przysługuje złożenie tylko jednego zeznania. Aby jednak cały proces ruszył, trzeba złożyć skargę powodową. Kancelaria Kanoniczna Dawid Niemczycki zapewnia porady dotyczące tego, jak "unieważnić ślub kościelny"(wnieść o stwierdzenie nieważności małżeństwa) oraz pomoc w zakresie napisania odpowiedniego wniosku. Obsługuje ona Klientów na terenie całej Polski, jak i poza jej granicami. W większości są to jednak klienci z Warszawy, Lublina i Krakowa, którzy chcą rozpocząć procedurę pozwalającą na to, aby otrzymać przez wielu błędnie określany "rozwód kościelny".

Do uzyskania pozytywnego wyroku, potrzebne jest stwierdzenie istnienia przeszkód zrywających, braku formy kanonicznej albo niezdolności konsensualnej. Te przesłanki definiuje prawo kanoniczne.

Rozwód małżeństwa kościelnego

"Unieważnienie ślubu kościelnego" - dlaczego to pojęcie jest niepoprawne?

Aby błędnie określany "rozwód kościelny" był możliwy, muszą zaistnieć określone przez Kodeks Prawa Kanonicznego przyczyny. Do przeszkód mogących mieć wpływ na to, że małżeństwo jest nieważne, zalicza się:

Rozwód kościelny Prawnik
  • wiek – poniżej 14 roku życia w przypadku kobiety i 16 lat u mężczyzny;
  • pokrewieństwo – w linii prostej i do 4 stopnia linii bocznej włącznie;
  • powinowactwo – w linii prostej;
  • odmienna wiara – w przypadku ślubu z osobą nieochrzczoną;
  • impotencja – zarówno ze strony mężczyzny, jak i kobiety;
  • święcenia;
  • wieczysty, publiczny ślub czystości;
  • zabójstwo małżonka;
  • związanie węzłem poprzedniego małżeństwa, nawet niedopełnionego;
  • uprowadzenie;
  • przyzwoitość publiczna;
  • pokrewieństwo prawne – powstałe w wyniku adopcji;
sporządzanie aktu rozwodu
  • choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy, uszkodzenia mózgu, odurzenia, zamroczenie;
  • poważny brak rozeznania oceniającego co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich wzajemnie przyjmowanych i przekazywanych – będący skutkiem psychozy, nerwicy czy patologiami osobowości;
  • niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej, np. wskutek uzależnienia od alkoholu, narkotyków, hazardu czy seksu. Do tej grupy należy także homoseksualizm jak i transseksualizm;
  • błąd: co do osoby i co do przymiotu osoby bezpośrednio i zasadniczo zamierzony, jak i co do przymiotów małżeństwa;
  • symulacja całkowita lub częściowa, czyli niechęć do ślubu w Kościele, wykluczenie potomstwa, jak i wykluczenie jedności małżeństwa, np. wskutek zdrady przed i po ślubie;
  • postawienie warunku;
  • przymus i bojaźń;
  • podstępne wprowadzenie w błąd.

Jak rozpocząć proces?

Aby mogła ruszyć procedura pozwalająca na "rozwód kościelny" (błędnie określany), najpierw trzeba dokładnie przeanalizować sprawę pod kątem możliwych do podniesienia przesłanek, dla których sąd kościelny może wydać wyrok pozytywny, czyli stwierdzić nieważność małżeństwa. Kancelaria Kanoniczna Dawid Niemczycki umożliwia konsultację prawną bez ponoszenia żadnych kosztów. Wystarczy wypełnić ten formularz kontaktowy

Jeżeli podstawy do "unieważnienia ślubu kościelnego" (błędnie określanego) istnieją, to podczas spotkania w kancelarii adwokat kościelny wraz z Klientem omawia szczegółowo znajomość przedślubną. Ustala m.in. jak obie strony się poznały, czy jeszcze przed zawarciem związku były jakieś nieprawidłowości, które mogłyby wpłynąć na kształtowanie się osobowości stron. Prawnik pyta także, jaki przebieg miało małżeństwo i o okoliczności je poprzedzające. Skupia się m.in. na tym, czy istniały jakieś problemy w relacjach między małżonkami, jak realizowane były wszelkie obowiązki małżeńskie oraz o proces rozpadu związku i z jakiej bezpośredniej przyczyny nastąpił rozwód.

Jak wytoczyć proces rozwodu
Składanie dokumentu rozwodu

W momencie, kiedy adwokat uzna, że istnieją przesłanki do tego, aby złożyć stosowny wniosek, przystępuje do sporządzenia skargi powodowej. Od momentu jej złożenia we właściwym sądzie kościelnym rozpoczyna się proces dążący do stwierdzenia "unieważnienia małżeństwa". Samo pismo wszczynające sprawę o błędnie określany "rozwód kościelny" powinno dokładnie opisać przebieg małżeństwa i znajomości przedślubnej stron. Każdy z sądów kościelnych posiada inne wytyczne w kwestii skargi powodowej, dlatego ważnym jest, aby adwokat kościelny znał te wymagania.

W samej skardze przytacza się w fakty z życia narzeczonych i późniejszych małżonków, które przemawiają za przedstawionym do rozpoznania tytułem nieważności małżeństwa. Strona wnosząca zaskarża w niej ważność swojego związku. Ponadto przedstawia podstawy swoich wątpliwości i tez. Reprezentujący Klienta adwokat pomaga mu w opracowaniu argumentacji przyjętego stanowiska i w zakresie zebrania dowodów potrzebnych do obrony twierdzeń znajdujących się w piśmie wszczynającym proces dotyczący mylnie określanego "unieważnienia ślubu kościelnego".

Jak przebiega proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa?

1. Złożenie skargi powodowej

Składany wniosek, czyli skarga powodowa jest więc swego rodzaju zapisem historii związku oraz jego rozpadu, a także wskazuje tytuł prawny, czyli podstawę, która może być przyczyną stwierdzenia nieważności małżeństwa. Dodatkowo do wniosku należy dołączyć:

  • świadectwo ślubu kościelnego;
  • świadectwa chrztu stron, o ile są wymagane;
  • kopię sądowego orzeczenia o rozwodzie;
  • materiał dowodowy na poparcie postawionej tezy – może to być np. dokumentacja medyczna potwierdzająca uzależnienie danej osoby od alkoholu czy narkotyków.

Po złożeniu skargi powodowej we właściwym sądzie kościelnym Klient oczekuje na jej przyjęcie. Ze względu na ograniczenia personalne poszczególnych instytucji zazwyczaj trwa to nawet 2–3 miesiące. Sąd przyjmuje lub odrzuca skargę, na podstawie której będzie orzekał, czy małżeństwo zostało zawarte zgodnie z normami prawa kanonicznego. W tym ostatnim przypadku przysługuje odwołanie w postaci rekursu przeciwko odrzuceniu skargi powodowej.

2. Zawiązanie sporu

Jeśli powództwo zostaje uznane za zasadne, rozpoczyna się proces o mylnie określane "unieważnienie małżeństwa". Były partner ustosunkowuje się do przedstawionych w skardze powodowej faktów. Ma na to 15 dni. Następnie sąd zapoznaje się z opinią obu stron i w konsekwencji następuje zawiązanie sporu. Trybunał kościelny określa, jaka jest ewentualna przyczyna nieważności i po czyjej stronie będzie w procesie udowadniana.

3. Postępowanie dowodowe – oświadczenia stron, zeznania świadków i opinie biegłych

Na tym etapie obie strony przedstawiają dowody. W roli świadków mogą wystąpić np. członkowie rodziny, znajomi, członkowie rodziny drugiej strony. Ważnym jest, aby znały strony przed i po ślubie oraz były w stanie potwierdzić proponowane tytuły nieważności. Ponadto w sprawie, której celem jest udowodnienie czy małżeństwo jest ważne, czy nie – w świetle prawa kanonicznego – warto przedłożyć takie dokumenty jak m.in.:

  • screeny rozmów prowadzonych na Facebook Messenger,
  • listy,
  • maile,
  • pamiętniki,
  • prywatne notatki,
  • inne dokumenty, które pochodzą z okresu przed i po zawarciu małżeństwa, mogące obrazować problemy w relacjach między stronami.

Ponadto powoływani są biegli sądowi, tacy jak np. psycholog, psychiatra, ginekolog. Ich ocena oraz ekspertyza przedstawionych dokumentów i wyrażona opinia o stronach postępowania jest jednym z elementów, jakie pod uwagę przy wydaniu wyroku bierze sąd kościelny.

W procesie o mylnie określany "rozwód kościelny" przesłuchania stron i świadków odbywają się zawsze pojedynczo i w różnym czasie oraz w obecności zazwyczaj sędziego audytora, a także notariusza. Czasami takie przesłuchania mają miejsce także u proboszcza parafii miejsca zamieszkania, który jest wówczas sędzią delegowanym do sprawy.

4. Publikacja akt sprawy

Postępowanie dowodowe w zakresie mylnie określanego "unieważnienia małżeństwa" wieńczy wyznaczenie przez sąd terminu, w którym adwokaci i strony mogą zapoznać się z aktami sprawy. Mają wgląd w zeznania strony przeciwnej i wszystkich świadków. Istnieje wtedy możliwość pisemnego ustosunkowania się do tych zeznań oraz ewentualnego uzupełnienia materiału o nowe dowody.

5. Głos obrończy

Na tym etapie procesu można złożyć także głos obrończy. Ma on postać pisma kierowanego do sądu, w którym podsumowuje się sprawę i podkreśla argumenty przemawiające za stwierdzeniem nieważności małżeństwa. To także ważny moment na to, aby podsumować zebrany materiał –profesjonalnie i bez zbędnych emocji.

Do głosu obrończego prawo ma każda strona. Polemika może dotyczyć np. niektórych dowodów w sprawie czy tez Obrońcy Węzła Małżeńskiego świadczących o tym, że małżeństwo jest ważne.

6. Uwagi Obrońcy Węzła Małżeńskiego

Zadaniem Obrońcy Węzła Małżeńskiego w każdym procesie jest obrona zawartego w kościele związku. Odbywa się to w formie uwag wskazujących te okoliczności z akt sprawy, które przemawiają za tym, że małżeństwo jest ważnie zawarte. Rolą Obrońcy Węzła Małżeńskiego jest polemizowanie ze stronami i ocena zebranego w procesie materiału dowodowego. Z kolei wnoszący skargę powodową lub jego adwokat mają prawo złożyć pisemną odpowiedź na nie i potwierdzić swoje stanowisko w kwestii mylnie określanego "unieważnienia ślubu kościelnego".

7. Wyrok

Zadaniem sędziów jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy przedstawiony materiał dowodowy potwierdza, że sakrament małżeństwa został ważnie zawarty, czy też nie, przez co nigdy nie zaistniał węzeł małżeński pomiędzy stronami i możliwy jest mylnie określany "rozwód kościelny".

Każda ze stron, niezgadzająca się z wydanym wyrokiem, jak i Obrońca Węzła Małżeńskiego ma prawo w ciągu 15 dni od otrzymania wyroku, wnieść apelację do trybunału wyższej instancji.

Jeśli trybunał orzeknie, że małżeństwo jest nieważne i nikt nie złoży apelacji wydawany jest dekret wykonalności wyroku, który jest potwierdzeniem, że stwierdzono nieważność małżeńską. Wówczas każda ze stron może ponownie w pełni uczestniczyć w sakramentach i życiu Kościoła.

Koniec rozpraw ze skutkiem rozwodu

Jak długo trwa cały proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa

Zgodnie z prawem kanonicznym długość procesu o mylnie określane "unieważnienie ślubu kościelnego" w I instancji nie powinna przekraczać 12 miesięcy, a w II instancji – 6 miesięcy. 1,5 roku przewidziane na wydanie prawomocnego wyroku rzadko kiedy jednak ma miejsce w praktyce. Często z przyczyn niezależnych od sądu czas ten się wydłuża np. z powodu dostarczania dodatkowych dowodów, ilości przesłuchiwanych świadków, ich niestawiania się w sądzie. Dużym utrudnieniem procesu o mylnie określany "rozwód kościelny" jest sytuacja, gdy jeden z małżonków nie chce wziąć w nim udziału, unika lub nie odbiera korespondencji z sądu. Wydłuża mu się wtedy czas na wniesienie swoich dowodów w sprawie. Gdy jednak po jego upływie nadal milczy, nie odpowiada na pisma sądowe, zostaje potraktowany jako strona nieobecna. W każdej chwili jednak może włączyć się do procesu o stwierdzenie, że jego małżeństwo jest nieważnie zawarte.  

Pewną nowością i wielkim udogodnieniem jest proces skrócony przed Biskupem (processus brevior coram Episcopo), gdzie sprawa trwa zaledwie kilka miesięcy.

Z reguły jednak większość procesów w jednej instancji kończy się przed upływem dwóch lat. Jeśli Klient jest gotowy, aby podjąć starania o mylnie określany "rozwód kościelny" nie tylko w Lublinie, Warszawie czy Krakowie – nasza kancelaria przeanalizuje każdą sytuację. Adwokat pomoże napisać i złożyć właściwy wniosek dotyczący mylnie określanego "unieważnienia ślubu" oraz podejmie się reprezentacji go przed sądem kościelnym w każdej instancji.